قانون جدید آیین دادرسی کیفری و مواد آن در مراحل گوناگون طرح و تصویب موافقان و مخالفانی داشته که آن را تایید کرده یا به نقد کشیده اند که روند این نقد حتی در زمان اجرای آزمایشی آن نیز ادامه پیدا کرده است.
ضرروت اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری
نامهنگاری برای اصلاح یک قانون/ ماده ۴۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری تکلیف اضافی بر دوش قضات و مراجعین
در حالی یکی از مولفههای دادرسی عادلانه صدور حکم در یک زمان معقول متعارف و سریع است که اجرای ماده ۴۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری و الزام به تعیین وقت رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر؛ افزایش موجودی شعب و اطاله دادرسی را در پی داشته است.
به گزارش خبرنگار گروه حقوقی و قضایی خبرگزاری میزان، تدوین قانون آیین جدید دادرسی کیفری پس از فراز و فرودهای بسیار، چهارم اسفند ۱۳۹۲ در مجلس شورای اسلامی تصویب و در بیست و ششم اسفند همان سال به تایید شورای نگهبان رسید و در اول اردیبهشت ۱۳۹۳ با پانصد و هفتاد ماده از سوی رییس جمهوری برای اجرا ابلاغ شد که به دلیل مهیا نبودن امکانات و شرایط، اجرای آن به تیر ۱۳۹۴ موکول شد.
این قانون، مجموعه ضوابط، قواعد، مقررات و اصولی است که به دنبال وقوع جرایم با نوآوری هایی و تغییر و اصلاحاتی در همسنجی با قانون پیشین به اجرا گذاشته میشود تا به موجب آن مراجع، مقام ها و مسئولان با صلاحیت قانونی با تضمین عدالت نسبت به کشف، تعقیب، رسیدگی، صدور حکم و اجرای مجازات در راستای حفظ حقوق فرد و جامعه اقدام کنند.
اما قانون جدید آیین دادرسی کیفری و مواد آن در مراحل گوناگون طرح و تصویب موافقان و مخالفانی داشته که آن را تایید کرده یا به نقد کشیده اند که روند این نقد حتی در زمان اجرای آزمایشی آن نیز ادامه پیدا کرده است.
قانون جدید آیین دادرسی کیفری مزیتها و نوآوری های زیادی دارد و بسیاری از خلاها و مشکلات قانون پیشین را برطرف ساخته و در زمینه حقوق شهروندی، حقوق متهم، حق دفاع، وکیل مدافع، روندِ دادرسی، تضمینات تحقق دادرسیِ عادلانه و …. از نکات و زوایای مثبتی برخوردار است.
حق داشتن وکیل و اعلام آن از جمله حقوقی است که قانونگذار برای متهم قائل شده است زیرا یکی از مهمترین اجزای فنی حق دفاع متهم و تضمینهای دادرسی عادلانه در موازین بینالمللی حقوق بشر، حق بهرهمندی از وکیل یا مشاور حقوقی است.
طبق ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری با شروع تحت نظر قرار گرفتن، متهم میتواند تقاضای حضور وکیل کند و وکیل باید با رعایت و توجه به محرمانه بودن تحقیقات و مذاکرات، با شخص تحت نظر ملاقات کند و وکیل میتواند در پایان ملاقات با متهم که نباید بیش از یک ساعت باشد ملاحضات کتبی خود را برای درج در پرونده ارائه دهد.
داشتن وکیل در مرحله تحقیقاتی مقدماتی از حقوق دفاعی مهمی است که قانونگذار به خوبی در این قانون آن را پیشبینی کرده است.
از مزایای قانون آیین دادرسی کیفری جدید نسبت به قانون آیین دادرسی کیفری سابق، آن است که در ماده ۱۱۳ قید علت احضار در احضارنامه لازم دانسته شده، در حالی که در ماده ۱۰۹ قانون سابق، چنین قیدی ضروری نبود و عبارت قانونگذار جدید حاکی از دقت نظر او در رعایت حقوق متهم است، زیرا وقتی احضاریهای به متهم ابلاغ میشود هم خود متهم در اضطراب و ناراحتی روحی قرار میگیرد و هم بستگان و کسانی که از موضوع مطلع میشوند گمان میکنند متهم مرتکب جنایت بزرگی شده است، در حالی که وقتی علت احضار قید میشود این ظن و گمانها از بین میرود.
جانشین سرپرست دادگاههای تجدیدنظر استان تهران:
ماده ۴۵۰ قانون آیین دادرسی موجب اطاله دادرسی است
از مزایای این قانون که بگذریم هر طرح، برنامه و قانونی بدون اشکال و ایراد نیست و با وجود نوآوری ها و مزایای قانون جدید آیین دادرسی کیفری نقدهایی نیز بر آن وارد شده است که در این نوشتار برآنیم که به ماده ۴۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری بپردازیم که طبق اظهارنظر قضات دادگاههای تجدیدنظر بار اضافی بر دوش قضات و مراجعین نهاده است، محسن اهوارکی معاون قضایی رئیس کل دادگستری استان تهران در گفتوگو با خبرنگار گروه حقوقی قضایی خبرگزاری میزان، با اشاره به ضرورت اصلاح ماده ۴۰۵ قانون آیین دادرسی کیفری اظهار کرد: قانون آیین دادرسی کیفری بعد از طی کردن پروسه تایید در شورای نگهبان تصویب و در ابتدای تیرماه سال ۹۴ اجرایی شد در واقع این قانون مشمول اصل ۸۵ قانون اساسی شد.
وی ادامه داد: طبق اصل ۸۵ قانون اساسی مجلس نمیتواند اختیار قانونگذاری را به شخص یا هیأتی واگذار کند ولی در موارد ضروری میتواند اختیار وضع بعضی از قوانین را با رعایت اصل هفتاد و دوم به کمیسیونهای داخلی خود تفویض کند، در این صورت این قوانین در مدتی که مجلس تعیین مینماید به صورت آزمایشی اجرا میشود و تصویب نهایی آنها با مجلس خواهد بود.
اهوارکی تصریح کرد: یکی از مواردی که در این قانون مدنظر است که موضوع اصلاح قرار گیرد، ماده ۴۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری است که این ماده ۲ تکلیف را برای دادگاه تجدیدنظر مشخص کرده است؛ تکلیف اول بر این مبنا است که پس از ارسال پروندههای کیفری به دادگاه تجدیدینظر، دادگاه تجدیدنظر باید توسط رئیس یا مستشار گزارش کاملی از پرونده تهیه کند که پیش از این چنین تکلیفی در این زمینه وجود نداشت.
جانشین سرپرست دادگاههای تجدیدنظر استان تهران افزود: تکلیف دیگری که قانونگذار در ماده ۴۵۰ بیان کرده مبنی بر این است که پروندههای درجه ۱ / ۲/ ۳ در صلاحیت دیوان عالی کشور است و پروندههای درجه ۴ / ۵ و در همه مواردی که مجازات حبس تعیین شده باشد حتی اگر یک روزهم باشد، دادگاه مکلف به تعیین وقت رسیدگی است.
اهوارکی بیان کرد: قبل از اصلاح ماده ۴۵۰ مصوب سال ۹۲ دادگاه تجدیدنظر در همه موارد گزارش و وقت رسیدگی تعیین میکرد که در اصلاحیه ای که انجام شد، دادگاه در مجازاتهای درجه ۴/۵ مطلقا و در جه ۶/۷ مگر در مواردی که حبس در آن وجود داشته باشد، مکلف به تعیین وقت رسیدگی است، بیشتر پرونده هایی که در حال حاضر در دادگاه تجدیدنظر رسیدگی می شود درجه ۴/۵ است که چه حبس داشته باشد چه نداشته باشد و چه برائت باشد، باید تعیین وقت رسیدگی شود و اگر در دادگاه بدوی در جرائم درجه ۶ و ۷ حبس تعیین شده باشد، دادگاه تجدیدنظر باید تعیین وقت کند.
وی ادامه داد: تعیین وقت رسیدگی که دادگاه باید انجام دهد باعث شده موجودی شعب که بین ۷۰ تا ۱۵۰ پرونده بود افزایش یابد؛ بالاترین موجودی شعب قبل از اجرای قانون ۳۰۰ پرونده بود، در حالیکه پس از اجرای قانون به ۱۰۰۰ پرونده رسید و حتی برخی شعب بالاتر از ۱۰۰۰ است.
جانشین سرپرست داگاههای تجدیدنظر استان تهران با بیان اینکه یکی از مولفه های دادرسی عادلانه صدور حکم در یک زمان معقول متعارف و سریع است، گفت: جامعه انتظار دارد که با مجرمین در زمان متعارف و معقول برخورد شود، در این صورت است که اثر مثبت و بازدارنده جرم و اثر تنبیهی آن برای متهم و جامعه ملموس خواهد بود.
وی با تاکید بر اینکه سرعت در دادرسی اثر بازدارنده و اصلاحی دارد تصریح کرد: در سیاستهای اصولی و دستورالعملهای قوه قضائیه کاهش زمان دادرسی و جلوگیری از اطاله دادرسی یکی از راهبردهای اساسی بوده است اما در اجرای ماده ۴۵۰ و تکلیف وقت رسیدگی باعث شد برای بسیاری از پرونده ها که ضرورتی به تعیین وقت رسیدگی نیست، دادگاه تجدیدنظر وقت رسیدگی تعیین کند.
اهوارکی خاطرنشان کرد: به عنوان مثال در وضعیت قبل از تصویب قانون آیین دارسی کیفری جدید و تکلیف قانونی ماده ۴۰۵ به تعیین وقت رسیدگی، قاضی تشخیص میداد که وقت رسیدگی تعیین کند یا خیر. اگر نقص و ابهامی وجود داشت طرفین را برای رسیدگی دعوت می کرد اما در قانون جدید در بسیاری از پروندهها که از هر جهت تکمیل و موعد صدور رای میباشد، دادگاه مکلف به تعیین وقت رسیدگی است.
جانشین سرپرست داگاههای تجدیدنظر استان تهران اظهار کرد: اطاله دادرسی که امروز در نتیجه اجرایی شدن قانون آیین دادرسی کیفری فراهم شده موجب افزایش موجودی شعب شده و از طرفی زمان رسیدگی به پرونده ها را بالا برده است و این امر چیزی جز نارضایتی مراجعان را در پی نداشته است، در بسیاری از موارد پرونده کامل است؛ نه شاکی و نه متهم مطلب ناگفته ای ندارند.
معاون قضایی رئیس کل دادگستری استان تهران در تشریح این مطلب گفت: بعد از تعیین وقت رسیدگی باید طرفین را برای تکمیل پرونده دعوت کنیم این در حالی است که دادگاه تجدیدنظر در مرکز استان واقع شده است و افراد از مسیرطولانی و بعضا از شهرستانها و استان های دیگری در جلسه دادگاه حاضر میشوند که در پرونده های تصادفات اغلب اینگونه است که شاکی و محکوم علیه در جلسه دادگاه حضور مییابند و می گویند برای ما اخطار آمده بود و زمانی که از آنها میخواهیم اگر توضیحاتی دارند ارائه دهند اغلب می گویند حرفی ندارند بنابراین پرونده نقص ندارد و ضرورتی برای حضور نیز وجود ندارد و ما به دلیل این تکلیف قانونی آنها را به حضور خواستیم.
اهوارکی گفت: رسیدگی به پروندهها در دادگاههای تجدیدنظر امروز با اطاله دادرسی مواجه شده و با انباشت پرونده در دادگاه تجدیدنظر روبهرو هستیم، نوبتهای طولانی در اوقات دادرسی موجب نارضایتی مراجعین شده است.
وی تصریح کرد: در دو بازده زمانی قبل و بعد از اجرای قانون آیین دادرسی کیفری در خرداد ۹۴ و زمان مشابه در سال بعد، بیش از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ پرونده به موجودی شعب دادگاههای تجدیدنظر اضافه شده است.
اهوارکی در پایان خاطرنشان کرد: تقاضای ما از قوه مقننه و مجلس شورای اسلامی این است که هر چه سریعتر نسبت به اصلاح آن اهتمام شود؛ دادگستری استان تهران مکاتبه کرده و مشکل را منعکس کرده است؛ مطالبه ما برای مردم و مراجعان است که تقاضای وقت رسیدگی نزدیک دارند، این در حالی است که بعضا با مدیریت مشکل خود را در میان میگذارند؛ اما ما نیز دستمان بسته است.
رئیس کل محاکم تهران:
مسائل و نقایصی که در قانون دادرسی کیفری وجود دارد مربوط به اطاله دادرسی است
همچنین «عباس پوریانی» رئیس کل دادگاههای عمومی و انقلاب تهران در گفتوگو با خبرنگار گروه حقوقی و قضایی خبرگزاری میزان، درباره این قانون اظهار کرد: پیش از قانون آیین دادرسی کیفری جدید قاضی تجدیدنظر الزامی به تعیین وقت رسیدگی نداشت اما با وجود این قانون دادگاه تجدیدنظر مانند دادگاه بدوی باید عمل کند و این موضوع باعث زمانبر شدن وقت رسیدگی میشود.
پوریانی با بیان اینکه نباید از مزیتهای قانون آیین دادرسی نیز غافل شد گفت: نوآوریهایی نیز در این قانون لحاظ شده اما در بحث رسیدگی به پرونده در دادگاه تجددنظر وقت رسیدگی باید تعیین شود که این امر خود یکی از عوامل اصلی در اطاله دادرسی است و موجب گلایه مردم میشود.
وی تصریح کرد: مسائل و نقایصی که در قانون دادرسی کیفری وجود دارد مربوط به اطاله دادرسی است که گاهی این قانون خود موجب اطاله دادرسی میشود.
عضو کمیسیون حقوقی قضایی مجلس شورای اسلامی:
آمادگی مجلس برای بررسی و اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری
محمدعلی پورمختار عضو کمیسیون حقوقی قضایی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار گروه حقوقی قضایی خبرگزاری میزان، در این رابطه اظهار کرد: طبیعتا اگر این ماده قانونی مشکلزا باشد ما این آمادگی راداریم که در کمیسیون حقوقی قضایی مجلس بر مبنای توضیحات قوه قضائیه این قانون را به منظور بررسی و رفع ایرادات در دستور کار قرار دهیم.
پورمختار اضافه کرد: نمایندگان قوه قضائیه جمعبندی خود و اصلاحات و ایرادات را به صورت مشخص ارائه دهند؛ در مجلس این آمادگی وجود دارد که اگر قانون مذکور اخلالی در روند دادرسی ایجاد کرده باشد مرتفع شود.
در جریان سفر استانی رئیس قوه قضائیه آیت الله آملی لاریجانی در تهران طی خرداد ماه سال گذشته در بازدید از محاکم و دادسراها قضات مشکلاتی که در زمینه اجرای قانون آیین دادرسی کیفری داشتند را بازگو کردند و آیت الله آملی لاریجانی از آنها خواست تا مجموعه پیشنهادات خود را بیان کنند تا موارد را جز اصلاحات قانون قرار داده و گزارش آن به مجلس داده شود.
همچنین در ۱۵ فرودین ماه سال جاری در نشست معاون اول دستگاه قضا با قضات دادگاههای تجدید نظر و کیفری استان تهران، حجت الاسلام والمسلمین محسنی اژه ای در پس از استماع سخنان قضات در ارتباط با قانون آیین دادرسی کیفری اظهار کرد: موضوع ماده ۴۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری که به آن اشاره کردید نیز قطعا در برنامهی اصلاح خواهد بود و نظر روسای کل نیز در مورد این قانون گرفته شده است.
معاون حقوقی قوه قضائیه:
طرح و یا لایحه اصلاحی از مواد این قانون به مجلس تقدیم میشود
ذبیح الله خداییان معاون حقوقی قوه قضائیه در گفتوگو با خبرنگار گروه حقوقی و قضایی خبرگزاری میزان آخرین وضعیت اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری را تشریح کرد و گفت: قانون آیین دادرسی کیفری یک قانون آزمایشی است که نیاز دارد بعد از اتمام آن مدت، یا دائمی شود یا مهلتش تمدید گردد.
وی با بیان اینکه آزمایشی بودن قانون به این دلیل است که نقاط ضعف و قوت آن در اجرا مشخص شود، تصریح کرد: در رابطه با قانون آیین دادرسی کیفری آسیبها شناسایی شده و نظرات استانها در این زمینه استخراج گردیده و در حال جمع اوری آن هستیم.
معاون حقوقی قوه قضائیه خاطرنشان کرد: دنبال این هستیم که بتوانیم تعدادی از مواد قانون آیین دادرسی کیفری، همچون ماده ۴۵۰، ۴۸، ۲۳۲ را که در اجرا با مشکل مواجه هستند احصا کرده و به صورت لایحه اصلاحی موادی از قانون دادرسی کیفری یا در صورت همکاری نمایندگان مجلس به صورت طرح اصلاحی از مواد قانون آیین دادرسی کیفری تقدیم مجلس کنیم.
با این تفاسیر انتظار میرود روند اصلاح این قانون هر چه زودتر در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گیرد، چراکه انصاف حکم میکند با کمبودهای فراوانی که قوه قضاییه از لحاظ عده و عده دارد حداقل بار اضافی بر روی دوش قضات نگذارند و از طرفی موجبات رضایت مردم با سرعت در دادرسی فراهم آید.
«روابط عمومی کانون وکلای دادگستری گلستان»
مطالب دیگر
سمینار آموزش داوری در کانون گلستان برگزار می شود
پورمختار: افزایش هزینه دادرسی جهت تامین بودجه دستگاه قضا است
بدون نظر! اولین نفر باشید